توليد مثل در انسان قسمت دوم(49)
|
توليد مثل در انسان قسمت دوم |
لقاح
تركيب گامت نر و گامت ماده را لقاح گويند و سلول حاصل از اين تركيب، يعني تخم لقاح يافته، منشاء موجود تازهاي ميگردد. گامتها معمولا" به وسيله دو فرد نر و ماده كه هر دو از يك نوعاند توليد ميگردند؛ ولي در بعضي از موجودات زنده مانند حلزون هر دو نوع سلول جنسي به وسيله يك فرد ساخته ميشوند. اين نوع موجودات را نرماده يا هرمافروديت مينامند و
به چنين حالتي، نرمادگي يا هرمافروديسم گفته ميشود. در موجودات نرماده نيز باروري خودبخودي بسيار نادر است و در اغلب موارد سلول جنسي نر يك جانور، گامت ماده جانور ديگري را بارور ميكند و هر فرد در مراحل مختلف زندگي نقش نر و يا ماده را بازي ميكند. لقاح داراي دو نتيجه اصلي زير است:
الف: برقرار كردن مجدد حالت ديپلوئيدي( به سلولي ديپلوئيد گفته ميشود كه تعداد كروموزومهاي آن 2N يعني 46 عدد باشد.) كه بر اثر اختلاط هستههاي هاپلوئيد( به سلولي هاپلوئيد گفته ميشود كه تعداد كروموزومهاي آن N يعني 23 عدد باشد.) دو گامت نر و ماده حاصل ميشود. در هسته سلول تخم، ژنهاي پدري و مادري دو به دو با يكديگر جمع ميشوند.
ب: فعال شدن تخمك از نظر شيميايي و فيزيولوژيكي كه به تقسيم تخم و ايجاد جنين منجر ميگردد.
در جانوران، تركيب گامتهاي نر و ماده ممكن است در خارج از بدن جانور ماده و يا درون آن صورت گيرد. لقاح را در حالت اول لقاح خارجي و در حالت دوم لقاح داخلي مينامند.
در اغلب بيمهرگان دريازي لقاح خارجي است، يعني اسپرمها در آب دريا در مجاورت گامت ماده ريخته ميشوند. در بيشتر انواع ماهيها، پس از تخمريزي جانور ماده، يعني بيرون ريختن تخمكها، جانور نر مايع جنسي خود را در آب برروي آنها ميريزد. در قورباغه، با وجود جفتگيري ظاهري جانور نر با ماده، در واقع لقاح خارجي صورت ميگيرد.
لقاح داخلي بخصوص در مهرداران عالي و در حشرات ديده ميشود. با وجودي كه ممكن است تعداد زيادي اسپرم در كنار يك تخمك قرار گيرند، فقط يكي از آنها به درون تخمك رفته با آن تركيب ميشود. در بعضي موارد خاص، مثلا" در حشرات و خزندگان، ممكن است استثنائا" چند اسپرماتوزوئيد به درون تخمك وارد شوند ولي در اين صورت نيز فقط يكي از آنها با هسته تخمك تركيب ميشود و بقيه در درون تخمك از بين ميروند.
تخمك، كه معمولا" سلولي غير فعال است، پس از لقاح فعال ميشود و در آن مقدمات تقسيم و تشكيل جنين پديدار ميگردد. در بعضي موارد حالت خاصي ديده ميشود كه در آن تخمك بدون تركيب با گامت نر و انجام لقاح فعال شده شروع به تقسيم و تشكيل جنين ميكند و حتي موجود كاملي به وجود ميآورد. اين پديده را بكرزايي يا پارتنوژنز مينامند. نمونههايي از بكرزايي در زنبورها، مورچهها و شتهها مشاهده ميشود.
توليد مثل در اغلب پستانداران شبيه به يكديگر است و در آنها دوره جنيني نسبتا" طولاني است. در اين جانوران لقاح داخلي صورت ميگيرد و جنين در درون بدن مادر پرورش مييابد و براي دريافت اكسيژن و مواد غذايي به بدن مادر وابستگي دارد.