|
توليد مثل در انسان قسمت چهارم |
دوره جنسي در انسان
دوره جنسي در انسان 28 روز است. تا هنگام يائسگي ادامه مييابد و فقط هنگام بارداري متوقف ميگردند. تخمك گذاري با تغييراتي در تخمدان و مجاري تناسلي، بخصوص رحم ( زهدان )، در ارتباط است. كه هدف آنها آماده كردن رحم براي پذيرفتن سلول تخم و تأمين نمو جنين است.اين پديدهها با كنترل هورمونهاي غدهي هيپوفيز صورت ميگيرند.از ميان هورمونهاي غدهي هيپوفيز،(غدهاي كوچك در استخوان پروانهاي مغز )دو هورمون كه يكي هورمون محرك فوليكول( تعداد زيادي كيسه يا حفره كه تخمكها در درون آنها ساخته ميشوند.) و ديگري محرك ايجاد جسم زرد( تبديل شدن فوليكول به جسم زرد)است كه در تغييرات دورهي جنسي نقش اصلي دارند.
هنگام بلوغ، اولين فوليكول فعال شده شروع به رشد و نمو و رسيدن ميكند و اين پديده بر اثر افزايش هورمون محرك فوليكول، كه از هيپوفيز ترشح ميشود، به راه ميافتد.همين پديده در شروع هر دورهي جنسي تكرار ميشود و تا يائسگي ادامه مييابد، مگر اينكه بارداري صورت گيرد كه در اين حالت دوره جنسي و تخمك گذاري متوقف ميشود. در طي رسيدن و فعال شدن فوليكول، سلول اوئوگوني شروع به رشد و تقسيم ميكند ولي بخصوص سلولهاي فوليكولي، يعني ياختههاي همراه، بسيار تكثير مييابند و در بين آنها مايعي به نام مايع فوليكولي پديد ميآيد كه بتدريج با افزايش تعداد سلولها بر مقدارش افزوده ميشود. در اين حالت، در هر فوليكول، اوئوسيت نوع اول به وسيله گروهي ياختههاي فوليكولي احاطه شده است.سلولهاي فوليكولي در اين دوره، يعني قبل از آزاد شدن تخمك، هورموني به نام استروژن ميسازد و به خون ميريزند.پس از آزاد شدن تخمك، كه در زن در حدود روز چهاردهم دوره جنسي صورت ميگيرد، سلولهاي فوليكولي به نمو خود ادامه داده در جاي خود برجستگي زرد رنگي به نام جسم زرد به وجود ميآورند.پس از تبديل فوليكول به جسم زرد، ترشح استروژن كاهش يافته هورمون ديگري به نام پروژسترون ترشح ميشود. مهمترين نتايج ترشح استروژن و پروژسترون، علاوه بر اثر آنها در ايجاد صفات جنسي ثانوي ماده مانند رشد پستانها، تأثير بر بافت مخاطي رحم است. قبل از تخمك گذاري، رحم كوچك و بافتهاي ديواره آن نازك است. پس از آزاد شدن تخمك، رحم بزرگتر شده ديوارهي دروني آن كلفتتر ميشود و انشعابات رگهاي خوني در بافتهاي آن افزايش مييابند و سلولها حالت ترشحي پيدا ميكنند. اين تغييرات در هر دوره جنسي و در هر تخمك گذاري تكرار ميشود.در صورتي كه تخمك لقاح يابد، پس از رسيدن به داخل رحم، در درون ديواره اسفنجي آن جايگزيني ميكند و ديواره مذكور به نمو خود ادامه ميدهد و جسم زرد نيز باقي ميماند؛ ولي اگر لقاح صورت نگيرد، جايگزيني نيز انجام نشده جسم زرد از بين ميرود و بافت پوششي درون رحم ريزش ميكند و همراه با خوني كه از پاره شدن رگهاي مويين جاري شده است خونريزي ماهيانه را موجب ميگردد. پس از آن، يك دوره جنسي ديگر شروع ميشود و فوليكول ديگري شروع به نمو ميكند و ديواره رحم مجددا" ترميم ميگردد. در زن، اين دوره نزديك به يك ماه طول ميكشد و به همين جهت دورهي ماهيانه جنسي ناميده ميشود.
در حدود چهاردهمين روز دوره جنسي زن، يعني چهارده روز پس از شروع آخرين خونريزي ماهيانه، تخمكگذاري صورت ميگيرد.معمولا" چند لايه از سلولهاي فوليكولي همراه با تخمك خارج ميشوند كه بعدا" از تخمك جدا ميگردند.تخمك، پس از آزاد شدن، به ابتداي مجراي تخمك بر، كه قيف مانند است و شيپورفالوپ ناميده ميشود، ميرود. لقاح معمولا" درون مجراي تخمكبر صورت ميگيرد.