نور (4)

نور

   

     رنگين‌كمان، تنها هنگامي كه باران مي‌بارد و آفتاب مي‌تابد، پديدار مي‌شود. اما نور خورشيد تقريبا" سفيد است. پس چرا رنگين كمان به رنگ‌هاي گوناگون است؟ رنگ‌ها وقتي پديدار مي‌شوند كه شعاع‌هاي نور خورشيد به قطرات باران بخورد و بشكند. شما هم مي‌توانيد نور آفتاب، و حتي نور يك چراغ برق را به وسيله منشوري شيشه‌اي بشكنيد و به رنگ‌هاي گوناگون در آوريد.

     نور درست مانند صوت حركت مي‌كند. در هنگام طوفان، وقتي كه برق مي‌زند، رعد نيز هم زمان با آن به صدا در مي‌آيد. اما سرعت حركت نور، بيشتر از سرعت صوت است؛ و از اين رو ما، اول روشنايي برق را مي‌بينيم و پس از مدتي صداي رعد را مي‌شنويم.

     نور به خط مستقيم حركت مي‌كند؛ وسرعت هيچ چيز، زيادتر از سرعت نور نيست. سرعت نور در هر ثانيه، در حدود 300،000كيلومتر است.

     خورشيد، نزديك به صدوپنجاه ميليون كيلومتر از زمين فاصله دارد؛ بنا براين، در حدود هشت دقيقه طول مي‌كشد تا نور آن به ما برسد. اگر مي‌شد خورشيد را مانند يك لامپ معمولي به وسيله‌ي كليدي خاموش كنيم؛ هشت دقيقه پس از خاموشي، هنوز نور آن را مي‌ديديم.

     بعضي از ستاره‌ها آن قدر از ما دورند كه ميليون‌ها سال طول مي‌كشد تا نورشان به ما برسد. اين ستاره‌ها را ما فقط با تلسكوپ‌هاي خيلي قوي مي توانيم ببينيم. بعد از خورشيد، فاصله‌ي نزديك ترين ستاره به ما آن قدر زياد است كه چهار سال و نيم طول مي‌كشد تا نورش به زمين برسد.( اسم آن آلفا قنطورس است)

     چون مدت‌ها طول مي‌كشد تا نور ستاره‌اي به ما برسد، ما هيچ گاه ستاره‌ها را آن طور كه اكنون هستند نمي بينيم بلكه آن طور كه در گذشته بوده اند مي‌بينيم. يعني وقتي به فضا نگاه مي‌كنيم يعني به زمان گذشته نگاه مي‌كنيم.

     اتم‌ها نيز از خود نور پخش مي‌كنند. وقتي جسمي داغ مي‌شود اتم‌هاي آن شروع به نور افشاني مي‌كنند. همه كس، سيخ آهنيني را كه بر اثر حرارت، به رنگ سرخ درآمده باشد، ديده است. هر قدر سيخ داغ تر شود، رنگ آن نارنجي تر به نظر مي‌آيد؛ وقتي خيلي خيلي داغ شود، به رنگ سفيد در خواهد آمد.

     بنابراين مي‌بينيد كه رنگ نور مي‌تواند ما را، از درجه گرما، و يا ميزان حرارت يك جسم داغ، آگاه سازد. نورهايي كه از مواد مختلف به چشم ما مي‌رسند، رنگ‌هاي مختلف دارند. علت آن است كه اين مواد از اتم‌هاي مختلف ساخته شده اند. دانشمندان مي‌توانند، اتم‌ها را از روي رنگ نوري كه پخش مي‌كنند، بشناسند. از اين رو آن‌ها با تلسكوپ‌هاي مخصوصي كه دارند پي‌مي‌برند كه هر ستاره‌اي از چه موادي ساخته شده است.

     تمام نورهايي كه از اتم‌ها پخش مي‌شود، با چشم ديده نمي‌شود؛ اشعه‌ي ايكس يا اشعه‌ي مجهول يكي از اين نور‌ها است. با آن كه شعاع‌هاي آن با چشم ديده نمي‌شود ولي ترديدي نيست كه شعاعي از نور است.

     يك نوع نور ديده نشدني ديگر هم هست كه باز در بيمارستان‌ها از آن استفاده مي‌كنند؛ و آن نور لامپ‌هاي گرمازا است. شما روشنايي و نور اين لامپ را نمي‌بينيد؛ اما گرماي لذت بخش آن را احساس مي كنيد.

     نور چيست و چگونه حركت مي‌كند؟

     اگر سنگي به ميان حوض يا استخر آب بي‌اندازيد، موج‌هاي كوچك و زيادي در سطح آب پيدا مي‌شود. به اين موج‌ها با دقت نگاه كنيد كه چگونه در پي هم در سطح آب پيش مي‌روند. فاصله‌ي بين برآمدگي يك موج را با موج ديگر، طول موج مي‌گويند. حركت نور هم تقريبا"، مانند حركت امواج آب است. اما طول موج همه‌ي نور‌ها يكسان نيست؛ هر نوري طول موجي خاص خود دارد؛ اگر چه سرعت سير همه‌ي نورها در فضا، يكي است.

     طول موج‌هاي نوري كه به آن اشعه‌ي ايكس مي‌گوييم، خيلي كوتاه‌تر از طول موج نوري است كه با چشم مي‌بينيم. طول موج اشعه‌ي گرما بلند‌تر از طول موج نوري است كه مي‌بينيم.

     دانشمندان دريافته‌اند كه امواج راديويي، و امواج نوري، در حقيقت يك چيز هستند. طول موج راديويي، خيلي بيشتر از طول موج نور است؛ اما سرعت هر دوي آن‌ها به اندازه‌ي سرعت نور است؛ گذشته از اين، امواج راديويي نيز مانند امواج نور به خط مستقيم حركت مي كنند. چون زمين گرد است، و امواج راديويي به خط مستقيم حركت مي‌كنند؛ بنابراين، نمي‌توان اين امواج را به نقاط خيلي دور در آن سوي كره‌ي زمين فرستاد. اما مي‌توان آن‌ها را منعكس ساخت. همان‌طور كه نور را مي‌توان به وسيله‌ي آينه منعكس گردانيد.

     كره‌ي زمين را، كمربند‌هاي اتمي در بر گرفته‌اند. يكي از اين كمربند‌ها در ارتفاع 160 كيلومتري سطح زمين است. دستگاه‌هاي فرستنده‌ي راديويي، از اين كمربند اتمي استفاده مي‌كنند؛ و امواج راديويي را به وسيله آن، به نقاط ديگر كره‌ي زمين منعكس مي‌كنند.

     اما امواج تلويزيوني چون كوتاه‌ترند به وسيله‌ي اين كمربند اتمي منعكس نمي‌شوند؛ و مستقيم از ميان آن مي‌گذرند. بنابراين در مي‌يابيم كه چرا فرستادن برنامه‌هاي تلويزيوني به كشور‌هاي ديگر، دشوار است. امروزه مي‌توان ايستگاه‌هاي راديويي و تلويزيوني خيلي‌قوي را، به وسيله ي موشك به فضا پرتاب كرد. اين ايستگاه هاي راديويي و تلويزيوني مانند كره ماه به دور زمين مي‌چرخند البته سرعت حركت برخي از آن‌ها با سرعت حركت زمين به دور خود برابر است. و چنين به نظر مي‌رسد كه اين فرستنده‌ها، در يك نقطه در آسمان ثابت هستند.